تسمه تایم در ظاهر یک نوار پلاستیکی نازک است ولی درعمل یکی از مهم ترین ابزارها برای موتور خودرو است که بین میل لنگ و میل سوپاپها هماهنگی ایجاد می کند. اگر تسمه تایم به موقع تعویض نشود و یا به درستی در جای خود تعبیه نشود؛ ممکن است به موتور ماشین آسیب جدی وارد کند و سبب خرج تراشی و هزینه های گزاف برای شما شود.
اگر تسمه تایم به یکباره پاره شود؛ این هماهنگی بین سوپاپ و میل لنگ، از بین می رود، دیگر سوپاپ ها در زمان درست باز و بسته نمی شوند، چراکه انتقال حرکتی ندارند. حتی در موارد شدیدتر ممکن است سوپاپ با پیستون برخورد کنند، سوپاپ ها کج شوند، و یا حتی آسیب جدی به قطعات مهم ماشین مثل سرسیلندر و پیستون وارد شود. پس پیش از اینکه تسمه تایم پاره شود و به خودرو شما آسیب بزند، بهتر است در زمان مناسب توسط فردی متخصص، تعویض تسمه تایم انجام شود.
تسمه تایم چیست؟
تسمه تایمینگ یا تسمه زمان بندی خودرو، یک نوار پهن پلاستیکی و دندانه دار تقویت شده است که وظیفه زمان بندی سوپاپهای موتور را در زمان باز و بسته شدن، برعهده دارد. یک رابطه بین میل سوپاپ با میل لنگ است که سبب انتقال حرکت به میل بادامک میشود. دندانه های موجود بر روی تسمه موتور، برای این است که روی دندان های پولی سرمیللنگ، چفت بشه و در زمان حرکت خودرو جابه جا نشود. بسته به نوع خودرو و دفترچه راهنمای خودرو بین 60 تا 120 هزار کیلومتر، بایستی تسمه تایم تعویض شود.
تسمه تایمینگ چگونه کار میکند؟
پیش از اینکه متوجه شوید که تسمه تایم چه نقش پررنگی در موتور دارد و چگونه کار می کند؛ چند دقیقه وقت بگذارید و عملکرد سیستم تایمینگ را بخوانید. در یک موتور احتراق داخلی، میتوان تصور کرد که مجموعه قطعات آن مانند یک کارخانه منظم و هماهنگ عمل میکنند. در این کارخانه، هر بخش وظیفه مشخصی دارد و باید دقیقا در زمان مشخصی وظیفشان را انجام دهند؛ در غیر این صورت، کل مجموعه دچار اختلال میشود.
حرکت اصلی موتور توسط پیستونها ایجاد میشود. پیستونها با عمل احتراق بنزین، بالا و پایین میروند و این حرکت باعث چرخش قطعهای به نام میللنگ میشود. اصطلاحا میگن پیستون حرکت رفت و برگشتی دارد و حرکت چرخشی برای حرکت چرخ ها را ایجاد نمی کند.
میللنگ را میتوان به عنوان مدیر اصلی کارخانه در نظر گرفت؛ زیرا سبب حرکت چرخشی می شود.
در بخش دیگر، قطعهای به نام میل سوپاپ قرار دارد، میله ای است که وظیفه آن باز و بسته کردن سوپاپهاست. سوپاپها در واقع دروازههای ورودی و خروجی موتور هستند و باید دقیقا در لحظه مناسب باز یا بسته شوند تا هوا و سوخت وارد شوند و سپس دود خارج شود. میل سوپاپ بدون دریافت زمان بندی صحیح نمیتواند وظیفه خود را به درستی انجام دهد.
این هماهنگی دقیق میان میل لنگ و میل سوپاپ توسط تسمه تایم ایجادمیشود. تسمه تایم همان نقشی را ایفا میکند که سیستم زمان بندی در یک کارخانه دارد؛ یعنی تعیین میکند هر بخش چه زمانی باید شروع به کار کند.
تسمه تایم، که یک تسمه دندانه دار است، میل لنگ را به میل سوپاپ متصل میکند و چرخش میل لنگ را با نسبت و سرعت صحیح به میل سوپاپ منتقل مینماید.
برای اینکه تسمه همیشه در وضعیت استاندارد فعالیت کند، قطعهای به نام تنسونر (تنظیم کننده کشش) در سیستم قرار دارد. این قطعه همانند یک ناظر است که مراقبت میکند تسمه نه بیش از حد شل باشد و نه بیش از حد سفت باشد. آیدلر نیز مانند یک راهنمای مسیر، تنها وظیفه هدایت صحیح مسیر حرکت تسمه را بر عهده دارد.
به طور خلاصه:
پیستون بالا و پایین می رود، شاتون، حرکت رفت و برگشت پیستون را به چرخشی تبدیل می کند و سبب میشود میل لنگ بچرخد، تسمه تایم حرکت چرخشی میل لنگ را به میل سوپاپ منتقل میکند، میل سوپاپ، سوپاپها را دقیقا در زمان مقرر باز و بسته میکند، و در نهایت موتور بدون لرزش و اختلال فعالیت خود را ادامه میدهد.
در صورتی که تسمهتایم پاره شود یا از تنظیم خارج گردد، این نظم کارخانه به طور کامل مختل میشود. در برخی موتورها حتی ممکن است برخورد میان پیستونها و سوپاپها رخ دهد که خسارت سنگینی به همراه دارد. به همین دلیل، حفظ سلامت و تنظیم صحیح تسمه تایم از مهمترین اصول نگهداری موتور محسوب میشود.
نشان پاره شدن تسم تایم چیست؟
زمانی ک در حال حرکت هستید، و به یکباره ماشین از حرکت می ایستد و خاموش می کند، در ابتدای کار هرگز استارت نزنید. ابتدا ماشین را در دنده یک قرار دهید و هل دهید، اگر به راحتی حرکت کرد، یعنی تسمه تایم پاره کرده است و بدون اینکه استارتی بزنید، سریعا با یدک کش به تعمیرگاه متخصص و حرفه ای انتقال دهید که به درستی تسمه تایمینگ را تعویض کنند.
ولی اگر در دنده یک قرار دادید و ماشین به سختی حرکت کرد، احتما مشکل برقی دارد و باید بررسی شود. به طور کلی در زمان از حرکت ایستادن اتومبیل در جاده، اولین اقدام این است که از روشن کردن مجدد خودرو خودداری کنید. چراکه اگر تسمه تایم پاره کرده باشید، ممکن است سوپاپ ها با پیستون برخورد کنند و هزینه شما هربار با هر استارت زدن، چند برابر شود.
انواع تسمه تایم
تسمه تایم براساس جنس، محل کارکرد، مقاومت؛ انواع مختلفی دارد که در ادامه توضیح داده می شود:
- تسمه تایم دندانه دار: این نوع تسمه، رایج ترین مدل در انواع خودروهاست که اکثر افراد با این دسته آشنایی دارند. سطح داخلی آن دارای دندانههای منظم است که دقیقا در شیارهای پولی میللنگ و میلسوپاپ جا میگیرند، تا مانع از لغزش در زمان حرکت ماشین شوند. این دندانهها نقش موثری در جلوگیری از لیز خوردن تسمه و دقت زمان بندی موتور دارند.
- تسمه تایم گیربکس دار: نوعی دیگر از تسم تایمینگ است که دارای الیاف تقویت شده است. در این مدل، داخل تسمه از الیافهای بسیار مقاوم مثل فایبرگلاس یا کولار استفاده میشود. این الیاف باعث افزایش دوام و جلوگیری از کش آمدن تسمه میشود. معمولا در موتورهای قدرتمندتر یا مدلهایی با حساسیت تایمینگ بالا هستند از این مدل استفاده می شود. از کیفیت خوبی برخوردارند.
- تسمه تایم زنجیری (زنجیر تایم): گرچه نامش تسمه نیست، اما همان کار تسمه را انجام میدهد. از فلز ساخته میشود و شبیه زنجیر دوچرخه است. عمر طولانیتری دارد و معمولا نیاز به تعویض دورهای مداوم ندارد. به دلیل صدای بیشتر هنگام کارکرد، در ماشین های جدید استفاده نمیشود، اما همچنان بسیار قابل اعتماد است.
- تسمه تایم روغنی: این مدل داخل محفظه موتور و در تماس با روغن کار میکند. روغن باعث کاهش اصطکاک و افزایش عمر تسمه میشود. این نوع بیشتر روی خودروهای نسل جدید دیده میشود. کارکرد نرمتر و آلودگی صوتی کمتر از مزایای آن است.
- تسمه تایم سوپرشارژر: در خودروهای مسابقهای یا تیونینگ شده، از تسمههای پهنتر و مقاومتر استفاده میشود تا فشار و گشتاور اضافی ایجاد شده توسط سوپرشارژر را تحمل کنند.
علائم خرابی تسمه تایم
- کاهش قدرت موتور و شتاب گیری ضعیف: وقتی تسمه تایم فرسوده یا شل میشود، در درجه اول زمان بندی باز و بسته شدن سوپاپها دقیق نیست. در نتیجه موتور نمیتواند مخلوط هوا و سوخت را به صورت کامل بسوزاند و توان کافی تولید نمیشود. راننده این مشکل را به صورت کاهش شتاب و ضعف موتور احساس میکند.
- لرزش یا بد کار کردن موتور در دور آرام: اگر زمان بندی سوپاپها با پیستونها هماهنگ نباشد، موتور در حالت درجا یا دور پایین ریپ میزند و لرزش پیدا میکند. این نشانه معمولا در مراحل اولیه فرسودگی تسمه حس می شود.
- صدای غیرعادی از موتور: تسمهای که دچار لقی یا ترک شده باشد، هنگام حرکت روی پولیها صدای تیک تیک، تقتق یا جیغ تولید میکند. این صداها میتوانند نشانهای از پوسیدگی دندانهها یا شل شدن تسمه باشند. که معمولا توسط تعمیرکار متخصص به سرعت تشخیص داده می شود.
- خاموش شدن ناگهانی موتور: از رایجترین علل پارگی یا خرابی تسمه تسمه تایم، خاموشی خودرو در حین حرکت در جاده است. در صورت پاره شدن یا جابه جایی تسمه، موتور به طور کامل از زمان بندی خارج میشود و ممکن است ناگهان خاموش شود. این حالت در موتورهای تداخلی بسیار خطرناک است، زیرا احتمال برخورد پیستون و سوپاپ وجود دارد.
- دود غیرعادی از اگزوز و بوی خام سوزی: اگر سوپاپ ها نظم خود را از دست بدهند و در زمان مناسب بالا و پایین نروند، باعث احتراق ناقص سوخت میشود که منجر به دود سیاه یا خاکستری و بوی سوخت ناتمام میشود.
- افزایش مصرف سوخت: احتراق ناقص باعث میشود سوخت بیشتری مصرف شود تا همان قدرت مورد نیاز ایجاد شود.
دلایل خرابی تسمه تایم
در ادامه سعی می شود برخی از عادات رانندگی ک منجر به خرابی تسمه تایم می شود را شرح دهیم که رعایت این موارد سبب پیشگیری از خسارت و افزایش عمر مفید تسمه تایم می شود.
- رفتار و رانندگی نادرست
- شتابگیریهای ناگهانی و گاز دادن شدید: عادت برخی از رانندگان در مسیر جاده شتاب گیری یهویی خودرو است که باید سعی شود تا جای ممکن از تکرار آن پیشگیری شود. چراکه این کار سبب می شود، فشار لحظهای زیاد باعث میشود تسمه و پولیها تحت تنش زیاد قرار گیرند و عمر تسمه کاهش یابد.
- رها کردن ناگهانی گاز یا کلاچ: شوکهای ناگهانی به سیستم تایمینگ وارد میشود و احتمال شل شدن یا آسیب به تسمه را افزایش میدهد.
- رانندگی طولانی در دور موتور بالا: موتور در این حالت حرارت زیادی تولید میکند و تسمه خشک یا پلاستیکی سریعتر فرسوده میشود. سعی کنید تعویض دنده در خودروهای دستی به موقع انجام شود.
- حرکت بدون گرم کردن موتور: تسمه در حالت سرد خشک و شکنندهتر است. شروع حرکت ناگهانی بدون گرم کردن موتور، استهلاک تسمه را افزایش میدهد. این امر در زمستان پراهمیت تر می شود.
- استفاده از دنده نامناسب در سرعتهای مختلف: فشار غیرضروری روی سیستم تایمینگ باعث کاهش عمر تسمه میشود.
اقدامات لازم برای پیشگیری از تسمه پاره کردن
- سر موقع برحسب راهنمایی های خودرو خودرو خودف که هر 60 تا 120 هزار کیلومتر حرکت خودرو، سعی کنید تسمه را عوض کنید.
- هرگز ار تسمه یا قطعات تایمینگ با کیفیت پایین استفاده نکنید. برای اینکار حتما تعویض تسمه تایمینگ را در تعمیرگاه های تخصصی معتبر انجام دهید. چراکه تسمههای تقلبی یا بیکیفیت سریعتر پاره میشوند و دندانهها سریعتر فرسوده میشوند.
- حتما اطمینان حاصل کنید که تسمه به درستی تعویض شده و در جای خود قرار گرفته است. اگر کشش تسمه مناسب نباشد یا پولیها گیر کنند، تسمه پاره میشود یا لقی پیدا میکند.
- در موتورهایی که پمپ با تسمه تایم میچرخد، درصورت خرابی سریعا پمپ را تعویض کنید. چراکه گیر کردن پمپ آب یا افزایش مقاومت آن، فشار اضافی روی تسمه ایجاد میکند.
تعویض تسمه تایم یکی از خدمات مهم نگهداری موتور است که مستقیما بر سلامت و عملکرد خودرو تاثیر میگذارد. هزینه این کار معمولاًپ به چند عامل بستگی دارد؛ از جمله نوع و مدل خودرو، کیفیت تسمه و قطعات جانبی مانند تنسونر و رولرها، و دستمزد تعمیرگاه. در برخی خودروهای معمولی شهری، هزینه تعویض تسمه تایم شامل تسمه، قطعات جانبی و نصب میتواند اقتصادی باشد، اما در خودروهای سنگین یا موتورهای پیچیده، این هزینه بیشتر خواهد بود. همچنین، تعویض هم زمان پمپ آب و سایر قطعات مرتبط با سیستم تایمینگ معمولا توصیه میشود تا از هزینههای احتمالی در آینده جلوگیری شود. با انجام به موقع این سرویس، عمر موتور افزایش یافته و خطر آسیب جدی به پیستون و سوپاپها کاهش مییابد.
تعویض تسمه تایم در تعمیرگاه تخصصی فهیمی در غرب تهران
تعمیرگاه تخصصی فهیمی در غرب تهران با بهرهگیری از تکنسینهای حرفهای و تجهیزات پیشرفته، کلیه
خدمات مکانیکی از جمله خدمات تعویض تسمه تایم را با دقت و کیفیت بالا ارائه میدهد. در این مرکز، علاوه بر تعویض تسمه اصلی،
قطعات جانبی مانند تنسونر و آیدلر نیز بررسی و در صورت نیاز تعویض میشوند تا عملکرد سیستم تایمینگ به صورت کامل تضمین شود. تعمیرگاه فهیمی با رعایت استانداردهای کارخانه تولیدکننده خودرو، علاوه بر نصب دقیق، کشش تسمه را به صورت صحیح تنظیم میکند تا هماهنگی میللنگ و میلسوپاپ حفظ شود و موتور بدون مشکل به کار خود ادامه دهد. خدمات این مرکز شامل بررسی دورهای وضعیت تسمه و ارائه مشاوره تخصصی در خصوص زمان مناسب تعویض نیز میشود، که به کاهش ریسک خرابی و افزایش طول عمر موتور کمک میکند.
